Skip to Main Content
Header-afbeelding

Liesbeth Staats schreef Waarom vrouwen minder werken dan mannen: ‘In Frankrijk lachen ze als ik vertel over luizenmoeders’

Door de Kobo-redactie • december 23, 2021Actueel

In 2020 zendt NPO de documentaire Waarom werken vrouwen niet? van journalist Liesbeth Staats uit. De serie maakt, zowel bij de kijkers als bij Liesbeth zelf, zo veel los dat ze besluit zich verder in het onderwerp te verdiepen.

Resultaat is het boek Waarom vrouwen minder werken dan mannen (en dat ook joúw probleem is) dat in november uitkwam en onlangs in Humberto werd genomineerd als beste non-fictieboek van 2021. Kobo sprak Liesbeth.

Hoe waren de reacties op Waarom werken vrouwen niet??

“Dat sloeg gelukkig door naar ruim positief. Er was vooral veel herkenning onder vrouwen. En onder mannen trouwens ook. Veelgehoorde negatieve opmerkingen waren: ‘Werk en hoe je het thuis regelt, dat is toch een privékwestie?, en: Is werk dan zo zaligmakend?’

En daar had je wel wat tegenin te brengen?

“Zeker. Het gaat mij er niet om dat vrouwen allemaal fulltime moeten werken en ik wil ook niet beweren dat werk zaligmakend is. Waar het mij om gaat, is dat heel veel vrouwen niet economisch zelfstandig zijn. Ruim één op de drie vrouwen in Nederland is economisch niet-zelfstandig, dat vind ik shocking. En die opmerking over een privékwestie: nee, dat is dit niet. Uiteindelijk is het voor een hele maatschappij beter als ook vrouwen economisch zelfstandig zijn.”

Misschien een open deur, maar waarom is het zó belangrijk om financieel afhankelijk te zijn?

“Voor mijn boek sprak ik een vrouw met een financieel adviesbureau in Laren, ‘t Gooi. Een zeer geprivilegieerde omgeving als het om geld gaat. De meeste van haar klanten zijn vrouwen die in scheiding liggen en achterblijven met helemaal niets, want: hun werk on hold gezet toen er kinderen kwamen. Lekker om niet te werken, en honderd procent vertrouwen in je relatie? Prima, maar je partner kan ook overlijden of failliet gaan. Als jij dan vervolgens met een gat op je cv de markt op moet, dan ben je simpelweg niet heel aantrekkelijk.”

Je krijgt in Nederland natuurlijk wel steun als je het financieel zwaar hebt.

“In Nederland word je economisch zelfstandig genoemd als je negenhonderd euro per maand, of meer, verdient. Verdien je minder, dan wordt je inkomen met toeslagen en bijstandsregelingen aangevuld tot die ca. 900 euro. Dat is echt geen vetpot. Probeer daar maar eens een huis van te vinden, en te betalen.”

Vrouwen gaan vaak minder werken op het moment dat er kinderen zijn. Is het een hele gekke gedachte dat ze meer tijd met hun kind willen doorbrengen?

“Nee, helemaal niet. Maar het is raar dat als er twee ouders zijn die evenveel van hun kinderen houden, het steeds voor het overgrote deel de vrouwen zijn die uren en inkomen inleveren. Mijn overtuiging is dat dat komt door onze samenleving. Allereerst leggen we het ouderschapsverlof bijna volledig bij de vrouw. Mannen kunnen nu iets meer op zich nemen, maar het is nog steeds enorm scheef. Over het algemeen zijn het de vrouwen die de eerste drie maanden met hun baby doorbrengen. Daardoor kennen zij hun baby als de beste en krijgen zij die hechte band waardoor ze zich uiteindelijk eindverantwoordelijk voelen. Verder heerst er in ons land een cultuur dat er per gezin maar één iemand fulltime werkt. Onze hele maatschappij is daar op ingericht. Zo kun je je paspoort bijvoorbeeld alleen vernieuwen tussen negen en vijf uur, en gaan scholen om drie uur dicht, soms zelfs om twee uur. Dat zijn allemaal pushfactoren die ons richting deeltijdwerk bewegen.”

Jij zou het liever zien als in Scandinavië?

“Ja. Daar hebben ouders samen een jaar verlof. Als vader mág je niet minder dan vier maanden opnemen. Hierdoor ontwikkelt ook de vader dat first responder-gevoel. Daarnaast is de crèche in Scandinavië voor iedereen toegankelijk. In Zweden, Denemarken en Finland zien ze kinderen als collectief belang, waarvan iedereen wil dat ze goed terechtkomen. Kinderen blijven daar eerst een jaar thuis, en gaan daarna naar de crèche waar ze dáár in een fijn ritme komen.”

Zouden we er dan zijn, met een verdeeld verlof en gratis opvang?

“Nou, er moet er ook wat veranderen aan de moedercultus die in Nederland heerst. Er is een enorme mening over hoe een goede vrouw, een goede moeder zich zou moeten gedragen. Kijk alleen al naar Instagram. Daar word je overspoeld door momfluencers waarbij het allemaal fantastisch gaat en niemand klaagt. Je moet een draagzak van 800 euro aanschaffen zodat je je kind op de borst kan dragen, want als oermoeder moet je je natuurlijk wel maximaal verbinden met je kind. Het wordt ons dus best moeilijk gemaakt om wat rationeler naar het moederschap te kijken.”

Oké, maar iedereen weet dat Instagram niet het echte leven is.

“Instagram is een van de vele voorbeelden. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond, dat Nederlandse vrouwen op de werkvloer anders worden beoordeeld dan mannen. Als een man zijn targets haalt en goed functioneert op zijn werk, dan kan hij rekenen op een goed beoordelingsgesprek. Een vrouw die exact hetzelfde doet, wordt daarnaast ook nog afgerekend op of ze een leuke, goede vrouw is. Als een vrouw geen moederachtige taken laat zien, en niet charmant of invoelend is, dan zullen ze al snel worden afgevinkt als haaibaai of ijskast. Dus als je niet zelf al denkt: ben ik wel een goede vrouw, een goede moeder?, dan doet de buitenwereld dat wel voor je.”

Wat is dan die perfecte moeder volgens Nederlandse maatstaf?

“Dat zit hem vooral in het aantal uren dat je met je kind doorbrengt. In Frankrijk, België en Finland, waar ik voor Waarom werken vrouwen niet? ben geweest, is dat heel anders. In Nederland werkt 73% van de vrouwen in deeltijd. In België is dat bijna andersom, daar werkt een ruime meerderheid van de vrouwen fulltime. Dat zijn echt gigantische verschillen.”

In die landen brengen ze dus veel minder uur met hun kinderen door dan wij?

“Ja. Veel vrouwen die ik sprak moesten ook echt lachen als ik vertelde over bijvoorbeeld luizenmoeders op school. Zij hebben zoiets van: er zijn daar meesters en juffen, het is hun vak, wat heb ik daar te zoeken?’ Nou, dan Nederland. Hier moet je als leraar eerst een kwartier alle ouders te woord staan.”

Maar zijn kinderen in die landen dan ook gelukkiger dan Nederlandse kinderen, is daar onderzoek naar gedaan?

“Unicef doet al jaren internationaal onderzoek naar het welzijn van kinderen. De kinderen in Nederland eindigen vaak op de eerste plaats. Dat ouders tijd doorbrengen met hun kinderen is daar ook onderdeel van. Maar waarom verlangen we dat niet ook van vaders, en worden alleen moeders daar verantwoordelijk voor gehouden? In dat onderzoek tellen trouwens ook andere zaken mee: de toegankelijkheid van onderwijs, of de vrijheid die Nederlandse kinderen krijgen om zelf naar de voetbalclub te fietsen, bijvoorbeeld.”

Vielen je nog andere dingen op in de landen waar je voor je docu kwam?

“Wat me vooral in Frankrijk opviel, is dat mensen daar óók over elkaar kletsen, maar nooit over het moederschap. Vrouwen onderling hebben veel minder vaak een mening over hoe je je kinderen opvoedt. Die mening delen ze in elk geval veel minder.”

Grappig. Oké, even terug naar Nederland. Je ontvangt een foto van je eigen kind, totaal overprikkeld op de crèche. Is het dan overdreven dat je hem of haar zo snel mogelijk op wilt halen?

“Nee. Het ligt er bij ons ook echt aan hoe we de opvang inrichten. Hier heb je bijvoorbeeld eerst school, en na school, van drie tot zes uur, nog de BSO. Dan krijgt een kind weer een ander groepsproces, weer nieuwe mensen, weer een nieuwe juf. In Frankrijk duren de schooldagen van ongeveer half negen tot half vijf. Dat is lang, maar op die manier creëer je wel een dagritme en dus rust. Dat is heel anders dan hier, waar mensen - omdat opvang zo duur of minder prettig is - hun kind dan ook nog maar een dag naar opa en oma gaan brengen.“

Snap je ondanks alles dat mensen soms denken: zucht, heb je weer zo’n feminist?

“In die zin snap ik het wel omdat mannen en vrouwen in Nederland voor de wet gelijk zijn. De emancipatie is voltooid, zullen we maar zeggen. Maar, dat is dus niet zo. We hebben zoals gezegd een enórme mening over vrouwen en ik vind het heel erg als vrouwen daar de dupe van worden. Het zou je maar overkomen dat je gaat scheiden, je altijd voor het gezin en het huishouden hebt gezorgd, geen pensioen hebt opgebouwd - en dus zonder (of met weinig) geld op straat komt te staan. Ik denk echt dat veel vrouwen hier vele malen bewuster over na kunnen denken.”

Maar soms kun je ook niet anders dan thuis blijven, toch?

“Natuurlijk. Er zijn genoeg redenen om ervoor te kiezen thuis te zijn. Bijvoorbeeld omdat je kind extra zorg nodig heeft en je voor mantelzorg kiest. Maar laat dan in ieder geval goed vastleggen dat de helft van het inkomen van je werkende partner van jou is en realiseer je dat elke keuze consequenties met zich meebrengt. ”

Hoe zou jouw ideale Nederland eruit zien?

“Met een toegankelijk en kwalitatief goede opvang, waardoor vrouwen écht zelf de keuze kunnen maken, en niet zoals nu, zogenaamd een vrije keus hebben. Verder moet het babyverlof eerlijk verdeeld worden over de man en de vrouw zodat het niet op dat moment al scheef begint te lopen. Want het werkt echt in heel veel dingen door, hè? Als jij ervoor kiest om in het begin van je loopbaan minder te gaan werken, nemen je promotiekansen gelijk enorm af.”

Tot slot, waarom zou iedereen - niet alleen vrouwen - dit boek moeten lezen?

“Omdat ik laat zien hoe scheef het hier in Nederland eigenlijk is geregeld tussen mannen en vrouwen, ook al lijkt dat op het eerste oog niet zo. Als we dat zouden aanpakken, zouden organisaties veel meer talent binnenhalen. Wist je bijvoorbeeld dat meisjes het veel beter doen in opleidingen dan jongens? Ze zijn sneller klaar en halen hogere cijfers. Maar vervolgens worden die talenten niet verzilverd, wat niet alleen jammer is voor het meisje zelf, maar ook voor het bedrijf dat haar misloopt. En uiteindelijk dus voor onze hele samenleving. Als we dat meer gaan inzien, ben ik heel tevreden.”

Foto auteur: Keke Keukelaar

Wil je contact met ons opnemen?

If you would like to be the first to know about bookish blogs, please subscribe. We promise to provided only relevant articles.