दुसरं महायुध्द आणि युध्दापूर्वीची शांतता यामध्ये सामान्य जपानी माणसाला भोगाव्या लागलेल्या यातनांचं दिशादर्शन करणारी ही प्रत्ययकारी कादंबरी अणूचाचण्यांबद्दलचं दाहक वास्तव आपल्याला सांगते.

जगाच्या इतिहासावर नजर टाकली तर सार्

भा. रा. भागवत लिखित मराठी कादंबरी 'पृथ्वी दुभंगली'

''.त्या कर्कश शिट्टया.ते विचित्र आवाज.ती खिडकी.तिनं भीत भीत त्या खिडकीकडे एक नजर टाकली.तिला हळूहळू आठवत गेलं काल रात्री तिनं काय पाहिलं ते. तिनं घाबरल्या नजरेनं वैनतेयकडे पाहिलं. अंधारात स्पष्ट काही दिसत नव्हतं. पण जे काही दिसलं त्यानं तिला भयचकित केलं. वैनतेयची गादी ठिकठीकाणी फाटली होती. त्याच्या अंगावरची चादर त्याच्या पायांत गुंतली होती आणि.आणि जिथे जिथे ती फाटली होती त्यातून लांब, तीक्ष्ण, वाकडी नखं दिसत होती.आणि त्याच्या हाताच्या मागच्या बाजूने पंख दिसत होते.'' मनुष्य आणि सुवर्ण-गरुडां...

हाडकी हाडवळा म्हणजे महारांना मिळालेली सामूहिक जमीन! या इनामांची मूळं थेट निजामशाहीच्या अंमलापर्यंत पोहचतात. आंबेडकरी संस्कारांनंतर काव्य आणि कथा या साहित्यप्रांतामध्ये जोरकस आणि आक्रमक प्रवेश करून दलित साहित्याने सारे साहित्यविश्व दणाणून सोडले. कादंबरी क्षेत्रात दलितांची अशी भरारी जाणवली नाही. १९८०-८१ मध्ये ही कादंबरी आली तेव्हा वाटले की एक नवी वाट तयार होते आहे.

नागपूरचे श्री. विजय बारसे हे झोपडपट्टीतील मुलांसाठी 'स्लम सॉकर ' नावाची संस्था चालवतात. त्यांच्या आयुष्यात घडलेल्या एका घटनेतून त्यांनी या मुलांना फुटबॉलचे प्रशिक्षण द्यायला सुरुवात केली. आणि या माध्यमातून मुलांच्या अर्थहीन आणि दिशाहीन आयुष्याला नवीन वळण लागलं . त्यांच्याच कार्यावर प्रभावित होऊन लेखक प्रतिक पुरी यांनी एका ध्येयवेड्या शिक्षकाची विलक्षण कथा 'चॅलेंज ' या कादंबरीत साकारली आहे.

स्वत:चे विश्व उध्दवस्त होऊनही फिनिक्स पक्षाप्रमाणे राखेतून झेपावणा-या मीनल सरदेशमुख नावाच्या युवतीची झपाटून टाकणारी कथा

'बाजिंद' ही एक ऐतिहासिक रहस्यकथा आहे. रहस्यमयतेने शेवटपर्यंत वाचकांची उत्कंठा ताणून धरणारी ही कादंबरी बहिर्जी नाईकांच्या बुद्धिचातुर्याची साक्ष देते आणि शिवरायांचं स्वराज्य हे सुराज्यही होतं. याचंही दर्शन घडवते. युद्धाचा थरार, भावनांची गुंतागुंत आणि प्रखर राष्ट्रप्रेम यांचं अद्भुत रसायन म्हणजे 'बाजिंद' ही कादंबरी.

बुराई पर अच्छाई की जीत का जश्न तो सब मनाते हैं लेकिन उस जीत के लिए किसी ने कितना संघर्ष किया है उसे हम भूल जाते हैं. लेकिन कुछ भूल जाने की सज़ा कितनी बड़ी हो सकती है? क्या हमारा अतीत, उसे भूल जाने का बदला लेने हमारे वर्तमान में आकर खड़ा हो सकता है? क्या जीत का जश्न मनाने का अधिकार पाने के लिए हमें फिर से संघर्ष करना पड़ सकता है? ऐसे ही कुछ सवालों में उलझी कहानी है, हरी. अच्छाई पर बुराई की जीत की नहीं बल्कि उनके बीच के संघर्ष की कहानी है, हरी. कौन जीतेगा? कौन हारेगा? यह तो बाद में तय होगा लेकिन...

भा.रा.भागवत लिखित मराठी कादंबरी "दीपमाळेतील रहस्य"

सुहास शिरवळकर लिखित मराठी कादंबरी "सन्नाटा"