Eind twintigste eeuw leek het fascisme in onbruik te raken als politiek begrip, maar daar is radicaal verandering in gekomen. Het (reële of ingebeelde) spook van het fascisme waart opnieuw rond door Europa, Amerika en andere delen van de wereld. Wetenschappers zijn volop in debat over een sluitende definitie van het fascisme, en of die überhaupt mogelijk is. Honderd jaar nadat Mussolini de eerste fascistische partij oprichtte. Daniel Knegt informeert ons over de geschiedenis, betekenis en ...

Eind twintigste eeuw leek het fascisme in onbruik te raken als politiek begrip, maar daar is radicaal verandering in gekomen. Het (reële of ingebeelde) spook van het fascisme waart opnieuw rond door Europa, Amerika en andere delen van de wereld. Wetenschappers zijn volop in debat over een sluitende definitie van het fascisme, en of die überhaupt mogelijk is. Honderd jaar nadat Mussolini de eerste fascistische partij oprichtte.Daniel Knegt informeert ons over de geschiedenis, beteken...

Het nationaalsocialisme als rancuneleer is een van de bekendste essays van Menno ter Braak (1902-1940), waarin hij vlijmscherp de ware aard van het nationaalsocialisme blootlegt.Onze democratie is gericht op gelijke rechten voor iedereen, terwijl dat in de praktijk onhaalbaar is, maar juist dit principe leidt tot maatschappelijke spanning en rancune. Ter Braak ziet rancune als een van ‘de meest essentiële verschijnselen van onze cultuur’ en een voedingsbodem voor populistis...

In 'Rationaliteit' legt Steven Pinker de belangrijkste instrumenten voor rationeel denken uit, leidt de lezer door de basisprincipes van logica, kritisch denken, waarschijnlijkheid, correlatie en causaliteit, en helpt ons om alleen en met anderen rationele keuzes te maken. Redelijkheid is de belangrijkste troef waarover burgers en bestuurders beschikken. Het onderwerp kan bijna niet actueler. Hoe is het mogelijk dat de menselijke soort de grootste wetenschappelijke inzichten heeft verworve...

Jean-Paul Sartre geldt als een van de belangrijkste en meest dwarse denkers van de twintigste eeuw. Zijn werk wordt gekenmerkt door één hoofdvraag: hoe kunnen we vrij zijn? Die vraag maakt zijn filosofie actueler dan ooit. Dit Elementaire Deeltje besteedt aandacht aan Sartres filosofie van de mens en zijn bewustzijn, maar ook aan zijn ideeën over politiek, geweld, engagement, literatuur, en zijn 'existentiële psychoanalyse'.

Wat is populisme echt? Wie zijn populistische leiders? En wat is de relatie tussen populisme en democratie?

Hitlers Derde Rijk (1933-1945) is nog steeds een onuitputtelijk onderwerp van verhitte debatten en wetenschappelijk onderzoek, en omgeven door allerlei vragen. Hoe kon immers een volstrekt onbekende korporaal in Duitsland aan de macht komen en de grootste dictator en massamoordenaar van Europa in de twintigste eeuw worden? Hoe is het mogelijk dat tijdens de Holocaust vele miljoenen mensen systematisch werden vermoord? Hoe moeten we het nationaalsocialisme duiden en het Derde Rijk als gehee...

In dit boek geeft Sunier antwoord op de vraag wat voor religie de islam is, wie gezag heeft onder moslims, hoe moslims in het dagelijks leven met hun geloof omgaan, welke discussies er gevoerd worden en waar verschillen in opvatting en handelen vandaan komen. Gaat het om verschillende varianten van de islam? Hoe moeten we die verschillen verklaren? Niet de leer op zich staat centraal, maar de verhouding van de mens tot die leer in een steeds veranderende wereld.

Negentiende-eeuws gedrag in de eenentwintigste eeuw, zo noemde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry de inval van Rusland op de Krim. Legers worden nog steeds gebruikt om gebieden te veroveren. Tot voor kort werd de wereld geconfronteerd met westerse machtspolitiek. Nu doen ook opkomende landen aan landjepik. Zo kwam China recent met buren in conflict over grondstofrijke zeegebieden. In dit Elementaire Deeltje maakt Rob de Wijk duidelijk dat machtspolitiek een essentiee...

Het begrip 'nationalisme' is terug van weggeweest, ook binnen Europa. Ondanks de toenemende globalisering is het nationalistische denken de afgelopen jaren alleen maar sterker geworden. Maar deze liefde voor het vaderland heeft sinds de 20e eeuw wel een ander gezicht gekregen. Joep Leerssen geeft een historisch overzicht van de opkomst en ontwikkeling van het nationale denken in een culturele en ideeënvormende context. Hij laat zien hoe dit denken na 1800 een allesbeheersende, politieke id...

Hannah Arendt (1906-1975) neemt in de geschiedenis van de filosofie een unieke plaats in. Ze heeft de filosofie verrijkt met een nieuwe kijk op zowel het actieve als het contemplatieve leven en met een politieke theorie die draait om pluralisme en het vermogen om opnieuw te beginnen. Haar analyses over het totalitarisme, antisemitisme en het kwaad zijn in hun invloed haast ongeëvenaard. Op basis van haar belangrijkste werken en essays biedt dit Elementaire Deeltje een ingang in Arendts vee...

De naam Heidegger is besmet. Aan zijn omvangrijke oeuvre van meer dan honderd werken kleeft de smet van collaboratie met het nazisme. In dit Elementaire Deeltje laat Dirk De Schutter zien hoe de filosofische blik van Martin Heidegger, ondanks die smet, relevant is voor de moderne westerse cultuur. In Heideggers filosofie krijgen vele aspecten van het mens-zijn een nieuwe betekenis: de dood, het geweten, stemmingen als angst of verveling of gelatenheid, de tijd, de waarheid, rationaliteit, ...